Phụ lục B và C. Thuật ngữ, nguồn và giới hạn truy cập — Phân tử mùi và giải phẫu khứu giác ở người

Thuật ngữ song ngữ

Tiếng Việt	English	Định nghĩa ngắn
Sự kiện quanh thụ thể	Perireceptor events	Mọi quá trình tác động lên phân tử mùi trước khi gắn thụ thể: luồng khí, hấp phụ, niêm dịch, enzyme.
Khe khứu giác	Olfactory cleft	Vùng hẹp ở vòm hốc mũi chứa biểu mô khứu giác.
Động lực học chất lưu tính toán	Computational fluid dynamics (CFD)	Mô phỏng luồng khí trong mũi dựng từ ảnh CT.
Chu kỳ mũi	Nasal cycle	Sự luân phiên lỗ mũi thông trội, chu kỳ trung bình khoảng 2 giờ khi thức.
Hệ số phân bố	Partition coefficient	Tỉ lệ nồng độ của một chất giữa hai pha, ở đây là niêm dịch và không khí.
Quan hệ năng lượng tự do tuyến tính	Linear free-energy relationship (LFER)	Mô hình dự đoán ngưỡng mùi từ các đặc trưng lý hóa.
Protein gắn mùi	Odorant-binding protein (OBP)	Protein trong niêm dịch gắn chất mùi; ở người là OBP2A và OBP2B.
Chuyển hóa sinh học chất mùi	Odorant biotransformation	Biến đổi chất mùi bởi enzyme trong niêm dịch hoặc biểu mô trước khi tới thụ thể.
Đường trước mũi / sau mũi	Orthonasal / retronasal	Mùi đi vào từ lỗ mũi / mùi đi ngược lên từ miệng khi ăn uống.
Thụ thể đồng thuận	Consensus receptor	Trình tự nhân tạo dựng từ trung bình của một họ thụ thể, dùng để có cấu trúc ổn định.
Lý thuyết hình dạng / dao động	Shape / vibration theory	Hai giả thuyết về cách thụ thể nhận ra phân tử: qua hình học–hóa lý, hoặc qua tần số dao động liên kết.
Đồng phân gương	Enantiomer	Hai dạng phân tử là ảnh gương của nhau, không chồng khít được.
Cầu khứu	Glomerulus	Đơn vị hội tụ của sợi trục neuron cảm giác trong hành khứu; người có khoảng 5.000–8.000 mỗi hành.
Tế bào mitral	Mitral cell	Neuron chiếu chính của hành khứu.
Tạo neuron mới ở người trưởng thành	Adult neurogenesis	Gần như không có ở hành khứu người trưởng thành; có ở biểu mô khứu giác.
Định tuổi bằng carbon-14	Carbon-14 birth dating	Xác định tuổi tế bào dựa trên đồng vị phát tán từ các vụ thử hạt nhân thế kỷ 20.
Cổ vỏ	Paleocortex	Loại vỏ não ba lớp, gồm vỏ piriform.
Vỏ chuyển tiếp	Periallocortex	Vỏ trung gian giữa cổ vỏ và vỏ mới.
Nhân endopiriform	Endopiriform nucleus	Nhân nằm sâu dưới piriform, thường bị gộp vào khi đo thể tích piriform.
Đồi thị lưng-giữa	Mediodorsal thalamus	Trạm trên đường gián tiếp tới vỏ ổ mắt–trán; ở người phục vụ chú ý khứu giác.
Tractography	Tractography	Dựng đường sợi trục từ MRI khuếch tán; kém tin cậy với cấu trúc khứu giác nhỏ.
Mép trước	Anterior commissure	Bó sợi nối hai bán cầu, gồm thành phần khứu giác.
Tính bên	Laterality	Sự khác biệt chức năng giữa hai bán cầu.
Ngửi mù	Blind smell	Còn đáp ứng không ý thức với mùi dù mất ý thức về mùi.

Về nguồn và giới hạn truy cập

Bốn nhánh thu thập dùng tìm kiếm web và truy cập trực tiếp các trang nhà xuất bản, kho lưu trữ đại học và bản thảo tác giả. Nhiều trang yêu cầu xác minh trình duyệt; không có cơ chế xác minh nào bị vượt qua, và các nguồn đó được ghi là chỉ đọc được tóm tắt. Một nguồn quan trọng chưa đọc được là phân tích gộp xác định vùng khứu giác vỏ ổ mắt–trán (Gottfried & Zald 2005). Mọi giá trị lấy từ nguồn thứ cấp hoặc chỉ từ phần tóm tắt được đánh dấu ở cột "Truy cập" trong Phụ lục A.

Chuyên đề tổng hợp từ 259 dữ kiện có nguồn, thu thập theo giao thức thống nhất. Các mục hàm ý thực hành là suy luận của nhóm biên soạn. Sơ đồ vẽ mới từ số liệu công bố. Tài liệu tham khảo khoa học, không phải tư vấn y khoa.