Mốc quy chiếu
Vò một lá bạc hà tươi, ngửi ngay.
Làm việc này trước khi đọc tiếp. Mục từ chỉ có tác dụng khi bạn vừa ngửi xong.
Lạnh buốt và sạch, sắc hơn húng lủi nhiều. Nó lên thẳng mũi và mở toang khoang mũi ra.
Menthol là chất chịu trách nhiệm, và nó hoạt động bằng cách gắn vào đúng thụ thể mà cơ thể dùng để phát hiện lạnh. Vì thế cảm giác lạnh ở đây là thật với não dù không thật với nhiệt kế.
So với dầu gió thì bạc hà tươi trong và xanh hơn, không có nét long não. Đây là dạng thuần nhất của phần lạnh trong họ thuốc.
Cách ngửi mục này
Vò một lá bạc hà tươi, ngửi. Sau đó hít vào bằng miệng — bạn sẽ thấy cảm giác lạnh lan cả trong họng, bằng chứng rằng đây không thuần tuý là chuyện khứu giác. Ngửi thêm húng lủi để thấy khác biệt: bạc hà cho cảm giác lạnh buốt, húng lủi chỉ mát. Đó là khác biệt giữa có menthol và gần như không có.
Vì sao mục này khó
Không khó, và vì thế nó là mục tốt để bắt đầu họ thuốc trước khi sang long não và thuốc bắc.
Đừng nhầm với
Mục này
Bạc hà
Họ Thuốc
Cùng chi bạc hà nhưng khác hướng hoá học. Bạc hà cay chứa menthol nên cho cảm giác lạnh buốt; húng lủi gần như không có menthol nên chỉ mát mà không lạnh. Phân biệt bằng cảm giác nhiệt, đừng phân biệt bằng tên phân tử — chất chủ đạo của húng lủi tuỳ giống cây.
Ghi chú khoa học
Menthol gắn vào thụ thể TRPM8, chính thụ thể cơ thể dùng để phát hiện nhiệt độ thấp.
Điều này giải thích một chỗ trông như mâu thuẫn trên dải bay hơi. Bạc hà xếp tầng đầu, nhưng menthol sôi tới 212 độ — lẽ ra phải muộn hơn. Lý do là phần lớn tác động của menthol không đi qua khứu giác mà qua dây thần kinh sinh ba, và kênh ấy cho tín hiệu tức thì chứ không đợi phân tử tích tụ đủ trong không khí. Não nhận tín hiệu lạnh dù nhiệt kế không đổi. Đây là cơ chế đối xứng với capsaicin trong ớt vốn gắn vào thụ thể nóng TRPV1 — hai phân tử đánh lừa cùng một hệ thống theo hai hướng ngược nhau.
Trong đời sống Việt
Bạc hà được trồng ở Việt Nam để chiết menthol từ giữa thế kỷ hai mươi, có thời là mặt hàng xuất khẩu đáng kể. Ngày nay phần lớn menthol thương phẩm là tổng hợp, và cây bạc hà chủ yếu quay lại vai trò rau gia vị.