Mốc quy chiếu
Tách một bông sen mới hái, ngửi phần gạo sen ở nhị.
Làm việc này trước khi đọc tiếp. Mục từ chỉ có tác dụng khi bạn vừa ngửi xong.
Trong, mát, hơi có nét bột và một chút xanh của lá. Không ngọt như phần lớn hoa, và hoàn toàn không có nét indolic mà nhài hay ngọc lan có.
Điều đáng chú ý là mùi nằm ở nhị chứ không ở cánh. Cánh sen gần như không thơm; toàn bộ mùi tập trung ở phần hạt gạo trắng bám quanh nhị, và đó là lý do nghề ướp trà sen chỉ dùng phần này.
Sen hồ Tây và sen các vùng khác cho mùi khác nhau rõ rệt, một khác biệt mà người làm trà nhận ra ngay, còn chúng tôi thì chưa tìm được số liệu công khai nào đo được nó.
Cách ngửi mục này
Hái một bông sen vào sáng sớm khi hoa vừa hé. Tách cánh, tìm những hạt trắng nhỏ bám quanh nhị vàng. Đưa sát mũi và ngửi phần đó. So sánh với mùi của cánh hoa — bạn sẽ thấy gần như toàn bộ mùi nằm ở một chỗ.
Vì sao mục này khó
Vì kỳ vọng. Sen là biểu tượng lớn trong văn hoá Việt nên người ta chờ đợi một mùi mạnh và ngọt. Thực tế nó rất kín đáo, và sự kín đáo đó khiến nhiều người kết luận sai rằng sen không thơm.
Đừng nhầm với
Mục này
Hoa sen
Họ Hoa
Sen kín đáo và có nét bột, mùi nằm ở gạo sen chứ không ở cánh. Hoa cau toả ra từ cả buồng và mạnh hơn hẳn ở cùng khoảng cách.
Ghi chú khoa học
Sen không chỉ sinh nhiệt mà điều hoà nhiệt. Hoa giữ khoang bên trong ở khoảng 30 tới 36 độ suốt hai tới bốn ngày nở, trong khi nhiệt độ ngoài trời dao động từ 10 tới 45 độ — càng lạnh thì hoa càng sinh nhiệt mạnh hơn để bù. Đây là điều hoà theo điểm đặt, không phải sưởi ấm đơn thuần, và rất ít loài thực vật làm được.
Nhiệt lượng đến từ quá trình oxy hoá carbohydrate, phần lớn ở đế hoa, và công suất có thể lên tới khoảng một watt. Nhiệt độ ổn định vừa giúp hạt phấn và noãn phát triển, vừa làm các chất thơm bay mạnh hơn, vừa là phần thưởng cho bọ cánh cứng ở lại qua đêm trong hoa.
Trong đời sống Việt
Trà sen Hồ Tây ướp bằng gạo sen, mỗi cân trà cần hàng nghìn bông. Đây là kỹ thuật ướp hương tốn kém nhất còn tồn tại ở Việt Nam, và về nguyên lý nó chính là enfleurage — dùng chất nền khô hút mùi mà không dùng nhiệt hay dung môi.