Đi qua bất kỳ gian hàng tinh dầu nào và bạn sẽ thấy dòng chữ ấy trên gần như mọi chai: nguyên chất một trăm phần trăm.
Hãy dừng lại một giây và hỏi: ai xác nhận điều đó?
Không ai cả
Ở Việt Nam cũng như phần lớn thế giới, không tồn tại một cơ quan nào cấp chứng nhận nguyên chất cho tinh dầu. Không có con dấu, không có mã số, không có danh sách tra cứu được.
Có các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế mô tả khoảng thành phần chấp nhận được cho từng loại tinh dầu — bộ tiêu chuẩn ISO là ví dụ. Nhưng chúng là tài liệu tham chiếu để hai bên mua bán thoả thuận, không phải giấy chứng nhận cấp cho một chai hàng.
Có các nhãn hữu cơ như USDA Organic hay EU Organic, nhưng chúng chứng nhận cách canh tác, không chứng nhận rằng chai bạn cầm không bị pha.
Vậy dòng chữ nguyên chất một trăm phần trăm trên nhãn là gì? Nó là một câu người bán tự viết ra.
Ba cụm từ không có nghĩa pháp lý
Nguyên chất một trăm phần trăm. Tự tuyên bố, không ai kiểm.
Cấp trị liệu. Cụm này nghe có vẻ là một hạng phân loại kỹ thuật. Nó không phải. Không tổ chức độc lập nào định nghĩa hay cấp phát nó. Nó ra đời trong marketing và ở lại đó.
Cấp thực phẩm. Cụm này có nghĩa ở một số khung pháp lý về phụ gia, nhưng nó nói về mức tạp chất cho phép trong chế biến thực phẩm, không nói gì về việc tinh dầu có bị pha hay không.
Cái thay thế được
Một bản phân tích thành phần của đúng lô hàng bạn đang cầm, có ghi số lô, ngày phân tích, tên phòng thí nghiệm, thiết bị và cột sắc ký.
Đây không phải chứng nhận. Nó là dữ liệu, và dữ liệu thì kiểm tra được. Bạn có thể đối chiếu tỉ lệ cấu tử với dải đã biết của loài đó, có thể so sánh giữa các lô, có thể phát hiện những dấu hiệu bất thường mà bài sau sẽ nói tới.
Điều quan trọng là của đúng lô. Một bản phân tích chung cho cả dòng sản phẩm, không ghi số lô, gần như vô giá trị: nó có thể là bản của một lô tốt được chụp lại và dùng cho mọi lô về sau, kể cả lô kém.
Câu hỏi nên hỏi
Không phải sản phẩm này có nguyên chất không — câu đó chỉ mời người bán lặp lại lời quảng cáo.
Mà là: cho tôi xem bản phân tích của lô này, và cho tôi biết số lô in trên chai.
Câu trả lời cho câu hỏi thứ hai nói nhiều hơn mọi dòng chữ trên nhãn.