Có bốn tầng gian lận trong ngành tinh dầu, xếp theo độ khó phát hiện. Bài này nói về tầng thứ nhất: pha loãng bằng thứ không phải tinh dầu.
Đây là tầng thô nhất, và nó cũng phổ biến nhất vì rẻ và dễ.
Bốn chất độn thường gặp
Dầu nền. Dầu dừa phân đoạn, dầu hạnh nhân, dầu jojoba. Chúng không màu, không mùi đáng kể, và rẻ hơn tinh dầu hàng chục tới hàng trăm lần.
Cồn. Rẻ nhất, và bay đi nên khó phát hiện bằng mũi sau vài phút.
Dầu khoáng. Sản phẩm dầu mỏ, không mùi, và là chất độn tệ nhất vì không có nguồn gốc thực vật nào.
Phthalate và các chất hoá dẻo. Ít gặp hơn nhưng có tồn tại, chủ yếu trong hàng trôi nổi.
Dấu vết trên giấy
Phép thử đơn giản nhất cần một tờ giấy trắng không tráng phủ và bốn giờ.
Nhỏ một giọt lên giấy. Đợi. Tinh dầu thật sẽ bay hơi và để lại vết rất mờ hoặc không để lại gì — trừ một số loại đặc biệt nặng như hương bài hay nhựa, vốn có thể để lại vết nhẹ.
Nếu sau bốn giờ bạn thấy một vết dầu tròn, bóng, không bay, thì trong chai có chất không bay hơi.
Nhưng đừng vội kết luận là dầu nền. Có một nhóm hàng rất phổ biến ở Việt Nam cho kết quả dương tính giả: tinh dầu vỏ cam quýt ép lạnh. Vì không qua chưng cất, chúng mang theo cả sáp và sắc tố của vỏ quả — những chất không bay hơi — nên chúng để lại vết dầu đúng như một mẫu đã pha.
Với chanh, cam, bưởi, quýt ép lạnh, phép thử giấy không kết luận được gì. Cùng lý do với absolute và resinoid, vốn cũng đặc và cũng để lại vết.
Phép thử này không hoàn hảo — nó không phát hiện được cồn, và nó cho kết quả nhầm với vài loại tinh dầu đặc. Nhưng nó miễn phí và bắt được tầng gian lận phổ biến nhất.
Dấu vết trên bản phân tích
Trên một bản GC/MS, pha loãng để lại hai dấu hiệu.
Tổng phần trăm các cấu tử đặc trưng tụt bất thường. Nếu một mẫu oải hương chỉ có bốn mươi phần trăm cấu tử đặc trưng của oải hương trong khi dải bình thường là tám mươi tới chín mươi, thì sáu mươi phần trăm còn lại là thứ khác.
Xuất hiện các đỉnh không thuộc về loài đó. Dầu nền chứa acid béo và triglyceride. Chúng nặng và thường không bay hơi trong điều kiện phân tích thông thường, nhưng khi có mặt ở tỉ lệ lớn chúng vẫn để lại dấu.
Giới hạn của phép thử
Cồn bay hết trước khi bạn kịp thử giấy, và nó cũng không xuất hiện rõ trên GC/MS thường vì bay quá sớm.
Với cồn, phép thử thực tế là ngửi: một mẫu pha cồn sẽ có nhịp sắc và lạnh ở ba giây đầu, giống cồn y tế, rồi đột ngột yếu đi. Tinh dầu thật không có bước hụt ấy.
Bài tiếp theo nói về tầng thứ hai, khó hơn một bậc: độn bằng chính tinh dầu rẻ hơn cùng nhóm.