Nếu pha loãng bằng dầu nền là tầng thô, thì tầng này là tầng có nghề.
Người pha không dùng thứ vô mùi. Họ dùng một loại tinh dầu thật, rẻ hơn, có profile gần giống, và trộn vào tỉ lệ đủ lớn để hạ giá thành mà chưa đủ để phá mùi.
Ba cặp kinh điển
Oải hương và lavandin. Lavandin là cây lai, năng suất cao hơn nhiều lần và giá thấp hơn nhiều. Mùi gần giống nhưng nhiều long não hơn và ít tinh tế hơn. Đây là vụ pha phổ biến nhất trong toàn ngành.
Tinh dầu hoa hồng và phong lữ. Phong lữ chứa nhiều citronellol và geraniol, hai chất cũng có trong hoa hồng. Trộn vào thì tỉ lệ vẫn nằm trong dải chấp nhận được, nhưng giá nguyên liệu chênh hàng chục lần.
Vỏ chanh và sả chanh. Đây là chỗ dễ hiểu sai nên cần nói kỹ. Hai loại này không cùng giàu một chất: tinh dầu vỏ chanh chủ yếu là limonene, còn citral chỉ chiếm vài phần trăm; sả chanh thì ngược lại, citral chiếm phần lớn.
Chính vì thế việc độn sả vào chanh để lại dấu vết rất rõ: tỉ lệ citral nhảy lên bất thường so với dải đã biết của vỏ chanh. Đây là vụ pha đáng chú ý ở Việt Nam vì sả là nguyên liệu nội địa dồi dào và rẻ, chứ không phải vì hai bên giống nhau về thành phần.
Vì sao khó phát hiện hơn
Cả hai thành phần đều là tinh dầu thật. Phép thử vết dầu trên giấy vô dụng. Tổng phần trăm cấu tử đặc trưng vẫn bình thường.
Cái thay đổi là tỉ lệ giữa các cấu tử, và để nhận ra điều đó bạn phải biết dải bình thường của loài.
Ba dấu hiệu trên bản phân tích
Tỉ lệ giữa hai cấu tử chính lệch khỏi dải đã biết. Với oải hương thật, tỉ lệ linalyl acetate so với linalool thường nằm trong một khoảng khá ổn định. Lavandin có tỉ lệ khác và nhiều long não hơn. Một mẫu ghi oải hương mà camphor cao bất thường là mẫu đáng hỏi.
Xuất hiện cấu tử chỉ dấu của loài kia. Với vụ lavandin, chỉ dấu đáng tin là camphor và 1,8-cineole cao bất thường — lavandin có nhiều cả hai, oải hương thật thì ít.
Một cái bẫy cần tránh ở đây: lavandulyl acetate là chỉ dấu của chi Lavandula, không phải của riêng oải hương thật. Lavandin cũng thuộc chi ấy và cũng có chất này, chỉ ở mức thấp hơn. Dùng sự vắng mặt của nó để kết luận về lavandin là dùng sai chỉ dấu.
Cấu tử vết biến mất. Tinh dầu thật có hàng chục cấu tử ở tỉ lệ dưới một phần trăm. Chúng gần như không ảnh hưởng tới giá nhưng chúng là dấu vân tay của loài. Hàng pha thường có ít cấu tử vết hơn, vì người pha chỉ quan tâm tới các đỉnh lớn.
Nguyên tắc rút ra
Đọc bản phân tích theo tỉ lệ, không theo con số tuyệt đối.
Một mẫu có linalool ba mươi phần trăm chưa nói gì. Câu hỏi là ba mươi phần trăm ấy đứng cạnh những gì, và tỉ lệ giữa chúng có nằm trong dải bình thường của loài không.
Đây cũng là lý do một bản phân tích nên được đọc cùng với dải dao động đã biết của loài, thay vì đọc như một con số đứng một mình. Một nhà cung ứng công bố con số giống hệt nhau qua nhiều năm là điều đáng đặt câu hỏi, không phải điều đáng tin.