Mở một bản phân tích GC/MS và bạn thấy cột phần trăm. Gần như mọi người đọc nó là: chất này chiếm bao nhiêu phần trăm khối lượng của mẫu.
Không hẳn.
Máy đo cái gì
Khi một chất ra khỏi cột sắc ký, đầu dò ghi lại một đỉnh. Diện tích dưới đỉnh tỉ lệ với lượng tín hiệu mà đầu dò nhận được, không phải với khối lượng chất.
Con số phần trăm trên bản phân tích là diện tích của một đỉnh chia cho tổng diện tích mọi đỉnh. Vì thế nó được gọi đúng là phần trăm diện tích, và bản phân tích tử tế sẽ ghi rõ chữ ấy.
Vì sao hai thứ lệch nhau
Đầu dò không phản ứng đồng đều với mọi loại phân tử.
Với đầu dò ion hoá ngọn lửa, tín hiệu phụ thuộc chủ yếu vào số nguyên tử carbon có thể cháy. Phân tử giàu oxy cho tín hiệu yếu hơn so với khối lượng của nó, vì một phần carbon đã bị oxy hoá sẵn.
Với khối phổ, tín hiệu phụ thuộc vào cách phân tử ion hoá và vỡ ra — điều thay đổi rất nhiều giữa các nhóm chất.
Kết quả: một mẫu chứa nhiều alcohol và ester sẽ báo cáo tỉ lệ hơi khác so với khối lượng thật.
Sai lệch lớn tới đâu
Với các terpene hydrocarbon quen thuộc trong tinh dầu, sai lệch thường nhỏ — vài phần trăm tương đối. Đủ nhỏ để bỏ qua trong phần lớn mục đích thực tế.
Với các nhóm chất khác nhau nhiều về mức độ oxy hoá, sai lệch có thể đáng kể hơn.
Phòng thí nghiệm nghiêm túc có thể hiệu chỉnh bằng hệ số đáp ứng cho từng chất, nhưng việc đó đòi hỏi chất chuẩn cho từng chất và hiếm khi được làm ở khâu kiểm tra thường quy.
Điều này đổi gì trong cách bạn đọc
Đừng đối xử với con số như một phép đo tuyệt đối. Nó là một ước lượng tốt, không phải một hằng số.
So sánh cùng chất giữa các mẫu thì đáng tin. Nếu linalool là 30% ở lô này và 34% ở lô kia, sai lệch đầu dò gần như triệt tiêu vì cùng một chất, cùng một đầu dò.
So sánh khác chất trong cùng mẫu thì kém tin hơn. Nói chất A nhiều gấp đôi chất B dựa trên diện tích đỉnh là một phát biểu có sai số.
Và như bài sau sẽ chỉ ra, ngay cả khi con số hoàn toàn chính xác về khối lượng, nó vẫn không nói được chất nào quyết định mùi.