Tóm tắt
Phạm vi. Bốn tập trước đi từ phân tử vào mũi và não. Tập này đi vào chính hóa học của chất thơm: vì sao một nhóm chức, một mạch carbon hay một cách sắp xếp không gian cho ra mùi này mà không phải mùi khác; và tinh dầu — sản phẩm cốt lõi của muihuong.vn — thực sự gồm những gì, dao động ra sao, và được kiểm định bằng chuẩn nào.
Phương pháp. Bốn nhánh thu thập độc lập: terpenoid và phenylpropanoid; các họ chất ngoài terpenoid; thành phần và kiểu hóa học của 12 nhóm tinh dầu quốc tế, đối chiếu 19 tiêu chuẩn ISO (24 ấn bản); và tinh dầu thu mẫu tại Việt Nam. Các bản TCVN tương đương được ghi kèm khi có. Tổng 718 dữ kiện, mỗi dữ kiện ghi nguồn, nguồn gốc mẫu, phương pháp phân tích và mức truy cập.
Kết quả chính. (1) Phần trăm trên phiếu phân tích không phải phần trăm của mùi. β-damascenone chiếm 0,14% tinh dầu hồng nhưng mang khoảng 70% "đơn vị mùi"; limonene chiếm khoảng 80% tinh dầu vỏ quýt nhưng chỉ làm nền. (2) Quy luật cấu trúc–mùi là xu hướng, không phải luật: đóng vòng linalool thành α-terpineol làm mùi yếu đi khoảng 50 lần, nhưng có hydrocarbon mạnh hơn alcohol. Trong dãy aldehyde C3–C9 đo trong không khí, ngưỡng thấp nhất ở 8 carbon. (3) Tiêu chuẩn ISO không chứng minh tính tự nhiên: chỉ 3/64 lô oải hương Romania và 18% lô lavandin Tây Ban Nha đạt đủ ISO, trong khi với tinh dầu pha 27% chất tổng hợp, hồ sơ phần trăm vẫn có thể nằm trong ISO — chỉ phân tích đồng phân gương mới phát hiện được. (4) Tinh dầu Việt Nam có hồ sơ riêng: vỏ quế có 93–96% cinnamaldehyde, vượt trần 88% của ISO 3216 (bản tiêu chuẩn chỉ đọc được một phần); tràm không đồng nhất là kiểu cineole (0–47% tùy vùng); sả chanh thường ở sát hoặc dưới ngưỡng citral của ISO 3217. (5) Các chất cần quản lý — methyl eugenol, safrole, estragole, nitro musk, bergapten — đều đã có giới hạn định lượng cụ thể.
Kết luận. Với một nhà phân phối tinh dầu theo lô, giá trị của hóa học không nằm ở việc thuộc tên cấu tử mà ở việc đọc đúng phiếu phân tích: biết cấu tử nào quyết định mùi dù chiếm ít, biết khoảng chuẩn nào áp dụng cho xuất xứ nào, biết khi nào "đạt ISO" chưa đủ, và biết tinh dầu Việt Nam lệch khỏi chuẩn quốc tế ở đâu và vì sao.
Từ khóa · Keywords: quan hệ cấu trúc–mùi (structure–odour relationship) · giá trị hoạt tính mùi (odour activity value) · chất mang mùi đặc trưng (character-impact compound) · terpenoid · phenylpropanoid · xạ hương (musk) · kiểu hóa học (chemotype) · tiêu chuẩn ISO · phân tích đồng phân gương (chiral analysis) · tinh dầu Việt Nam
Mục lục
- Phần I. Từ sinh tổng hợp tới hồ sơ mùiHai con đường tạo isopren, bước methyl hoá ở phenylpropanoid, và vì sao phần trăm trong tinh dầu không phải là mùi: giá trị hoạt tính mùi.
- Phần II. Quan hệ cấu trúc–mùi ở terpenoidNhóm chức, vị trí nối đôi, đồng phân hình học và đồng phân gương, sesquiterpene và nốt gỗ: quy luật mạnh và chỗ chúng không còn đúng.
- Phần III. Các họ chất mùi ngoài terpenoidAldehyde mạch thẳng, ester, lactone và coumarin, xạ hương, ionone và damascone, thiol và pyrazine, dị vòng nitơ trong hoa.
- Phần IV. Hoá học của sự xuống cấpTự oxy hoá biến chất không gây dị ứng thành chất gây dị ứng, citral trong môi trường acid, đồng phân hoá, polymer hoá và chỉ thị lão hoá đo bằng GC.
- Phần V. Tinh dầu quốc tế: thành phần, kiểu hoá học và ISOKiểu hoá học là gì, bảng tham chiếu cấu tử định danh chính, ba nhóm đặc biệt, giới hạn của "đạt ISO" và mốc đối quang kiểm tra độ thật.
- Phần VI. Tinh dầu Việt Nam: thành phần và kiểu hoá họcThành phần tinh dầu trồng ở Việt Nam so với tiêu chuẩn quốc tế, các kiểu hoá học đáng chú ý, trầm hương, xá xị và khoảng trống dữ liệu.
- Phần VII. Tổng hợp và hàm ý thực hànhNăm kết luận chính, quy trình đọc phiếu GC-MS theo lô, bảng tra nhanh các chất bị giới hạn và tài liệu tham khảo chính.
- Phụ lục A1. Dữ kiện về terpenoid, phenylpropanoid và các họ khác267 dữ kiện có nguồn về sinh tổng hợp, quan hệ cấu trúc–mùi, ngưỡng phát hiện và các họ chất mùi ngoài terpenoid.
- Phụ lục A2. Dữ kiện về tinh dầu quốc tế và tiêu chuẩn ISO361 dữ kiện có nguồn về thành phần tinh dầu quốc tế, kiểu hoá học và khoảng chuẩn trong các tiêu chuẩn ISO.
- Phụ lục A3. Dữ kiện về tinh dầu Việt Nam90 dữ kiện có nguồn về thành phần và hiệu suất tinh dầu trồng ở Việt Nam, đối chiếu với tiêu chuẩn.
- Phụ lục B và C. Thuật ngữ, nguồn và giới hạn truy cậpBảng thuật ngữ hoá học chất thơm Việt – Anh và ghi chú về bốn nhánh thu thập dữ liệu, mức truy cập và giới hạn của chuyên đề.
Chuyên đề tổng hợp từ 718 dữ kiện có nguồn, thu thập theo giao thức thống nhất và được kiểm tra chéo độc lập. Các mục gắn nhãn Suy luận là nhận định của nhóm biên soạn. Sơ đồ vẽ mới từ số liệu công bố. Tài liệu tham khảo khoa học, không phải tư vấn pháp lý, y khoa hay thay thế văn bản tiêu chuẩn.