Mốc quy chiếu
Cạo một giọt nhựa mới ứa trên thân cây trám, ngửi ngay trên đầu dao.
Làm việc này trước khi đọc tiếp. Mục từ chỉ có tác dụng khi bạn vừa ngửi xong.
Thông và sạch ở đầu, hơi chua the, rồi chuyển sang khô và bụi. Cấu trúc ba nhịp này diễn ra trong khoảng một phút.
Ngọt hơn gỗ thông và ít nét dung môi hơn. Đặt hai thứ cạnh nhau là cách nhanh nhất để hiểu vì sao nhựa và gỗ, dù cùng một cây, lại được xếp thành hai thứ khác nhau trong ngành hương.
Đây là mốc để hiểu nhóm nhựa nói chung, trước khi bước sang nhũ hương hay một dược.
Cách ngửi mục này
Tìm một cây trám còn ứa nhựa, lấy một giọt nhựa mới trên que gỗ. Ngửi ngay khi còn dính. Nếu không có cây, nhựa trám khô bán ở hàng thuốc bắc cũng dùng được, tuy đã mất phần chua the ở đầu.
Vì sao mục này khó
Nhựa khô và nhựa tươi khác nhau đáng kể. Phần lớn người chỉ gặp nhựa khô, vốn đã mất lớp bay hơi nhanh nhất và vì thế nghe đơn giản hơn thực tế.
Đừng nhầm với
Mục này
Nhựa trám
Họ Nhựa gỗ
Nhựa trám ngọt và có chua the ở đầu; gỗ thông khô, sắc và nghiêng về dung môi.
Ghi chú khoa học
Nhựa trám chảy ra khi vỏ cây trám bị rạch, và đây là nhựa bình thường của một cây khoẻ — khác hẳn trầm hương vốn chỉ hình thành khi cây dó bầu bị thương và nhiễm nấm. Một bên là chất cây vẫn tiết, một bên là phản ứng bệnh lý.
Phần bay hơi của nhựa trám chủ yếu là monoterpene, trong đó alpha-pinene chiếm ưu thế — cùng chất chủ đạo của nhựa thông. Đó là lý do hai thứ nghe gần nhau ở nhịp đầu. Phần không bay hơi là các acid triterpenoid, và chính chúng làm nhựa đông cứng lại theo thời gian.
Cấu trúc ba nhịp mà bạn ngửi được phản ánh đúng thành phần ấy: monoterpene nhẹ đi trước, nhóm sesquiterpene ở giữa, rồi phần nhựa nặng còn lại trên tay.
Trong đời sống Việt
Nhựa trám từng được dùng để trám thuyền và làm đuốc ở nhiều vùng ven biển miền Trung. Tên gọi của cây gắn liền với công dụng đó, và mùi nhựa trám với nhiều người là mùi của xưởng đóng thuyền chứ không phải mùi của rừng.