Mốc quy chiếu
Lá tía tô tươi vò nhẹ.
Làm việc này trước khi đọc tiếp. Mục từ chỉ có tác dụng khi bạn vừa ngửi xong.
Xanh nhưng ấm — hai tính chất hiếm khi đi cùng nhau. Ở dưới lớp xanh có một nét quế rất mờ mà không rau thơm nào khác có, và cuối hơi thở hơi hắc.
Đặt cạnh rau răm sẽ thấy ngay: tía tô tròn và khép, rau răm có cạnh và mở. Đó là cặp đối chiếu tốt nhất trong họ cỏ lá vì hai loại rau này thường có mặt cùng lúc trên bàn ăn Việt.
Tía tô tím và tía tô xanh cho mùi khác nhau ở cường độ chứ không khác ở bản chất. Lá tím đậm hơn, hắc hơn, và đó là lý do miền Bắc chuộng loại này trong cháo giải cảm.
Cách ngửi mục này
Vò một lá tía tô tươi trong lòng bàn tay, ngửi ngay. Sau đó vò một lá rau răm ở bàn tay còn lại và ngửi luân phiên hai bên. Việc so sánh trực tiếp giữa hai tay hiệu quả hơn nhiều so với ngửi lần lượt cách nhau vài phút, vì mũi thích nghi rất nhanh.
Vì sao mục này khó
Nét quế trong tía tô rất mờ và chỉ hiện ra khi bạn đã biết mà tìm. Đây là ví dụ điển hình cho việc từ vựng đi trước tri giác: đọc thấy chữ quế rồi ngửi lại thì bắt được, còn ngửi trước khi đọc thì thường bỏ lỡ.
Đừng nhầm với
Mục này
Tía tô
Họ Cỏ lá
Tía tô tròn và ấm; rau răm có cạnh và có nét béo do aldehyde mạch thẳng.
Mục này
Tía tô
Họ Cỏ lá
Lá lốt dày, tối, có nét tiêu và đất; tía tô nhẹ hơn, có nét quế mờ và hắc ở cuối.
Mục này
Tía tô
Họ Cỏ lá
Kinh giới có một nét the mát chạy phía trên mà tía tô hoàn toàn không có.
Ghi chú khoa học
Perillaldehyde chiếm phần lớn tinh dầu tía tô và gần như không xuất hiện đáng kể ở loài nào khác. Đây là một trong số ít trường hợp mà một chất đủ đặc trưng để dùng làm dấu hiệu nhận dạng loài. Một dẫn xuất của nó, perillartine, được dùng làm chất tạo ngọt ở Nhật Bản, với độ ngọt cao hơn đường khoảng hai nghìn lần.
Trong đời sống Việt
Tía tô trong bữa ăn Việt gần như luôn đi kèm thứ gì đó tanh hoặc lạnh: ốc, cá, cháo giải cảm. Sự ghép đôi này lặp lại đủ nhiều để tạo ra một liên tưởng bền, và với nhiều người, ngửi tía tô là nghĩ ngay tới cảm giác ốm.