Nước hoa "tobacco" không có mùi khói thuốc. Nốt thuốc lá trong nước hoa là mùi của lá thuốc đã sấy và ủ, khi chưa đốt: ngọt, có mật, có cỏ khô, hơi như trái cây khô và có một lớp đất ấm phía dưới. Ai đã mở một gói thuốc lào sợi hay một hộp thuốc tẩu đều biết mùi này, và biết nó khác xa mùi khói đến thế nào.
Bài này giải thích mùi ấy sinh ra từ đâu, vì sao lá thuốc tươi không có nó, và người pha chế dựng lại nó bằng gì.
Lá tươi không có mùi thuốc lá
Lá thuốc vừa hái có mùi xanh, hơi đắng, gần với nhiều loại lá khác. Mùi thuốc lá mà người ta quen chỉ xuất hiện sau quá trình sấy và ủ kéo dài nhiều tuần đến nhiều tháng. Trong thời gian đó có hai chuyện xảy ra cùng lúc:
- Sắc tố trong lá bị phân huỷ. Lá xanh chứa carotenoid, nhóm sắc tố vàng cam. Khi lá sấy và ủ, carotenoid gãy thành những mảnh nhỏ hơn gọi là norisoprenoid. Trong số đó có β-damascenone, mùi mận chín và mật, và nhóm megastigmatrienone, được xem là mang nét thuốc lá đặc trưng nhất.
- Đường và acid amin phản ứng với nhau. Đây là phản ứng Maillard, cùng loại phản ứng làm vỏ bánh mì vàng và thơm. Nó tạo ra pyrazine, furan và nhiều chất mùi rang, mùi caramel.
Mục thuốc lào trong từ điển mùi mô tả đúng quá trình này ở một loại lá quen thuộc với người Việt: thuốc lào chưa đốt ngọt và giống cỏ khô ủ, đốt lên thì phần ngọt bị khói phủ mất.
Nguyên liệu tự nhiên: absolute lá thuốc
Lá thuốc đã ủ có thể chiết bằng dung môi để ra absolute lá thuốc lá (tobacco leaf absolute). Đó là một chất đặc, nâu sẫm, mùi rất gần lá ủ trong hộp. Nó đắt, đậm và không phải lúc nào cũng dễ dùng, nên nhiều nước hoa chỉ dùng một ít hoặc không dùng.
Accord thuốc lá được dựng bằng gì
Phần lớn nốt tobacco trong nước hoa là accord, ghép từ những mảnh mà lá ủ cũng có:
| Mảnh mùi | Nguyên liệu hay dùng |
|---|---|
| Cỏ khô, ngọt | Coumarin, hạt tonka, absolute cỏ khô |
| Mật, trái cây khô | Absolute sáp ong, davana, β-damascenone |
| Nhựa ấm | Labdanum, vani, benzoin, tức phần lõi của accord amber |
| Lá thuốc | Megastigmatrienone tổng hợp |
| Gỗ, đất | Tuyết tùng, hương bài |
Coumarin là chất nền của hầu hết accord thuốc lá. Nó cho mùi cỏ khô ngọt, hơi vani, và có nhiều trong hạt tonka. Ở một số loài cỏ như cỏ thơm mùa xuân (Anthoxanthum odoratum), coumarin được giải phóng khi lá héo, nên cỏ phơi có mùi ngọt mà cỏ tươi không có. Mùi cỏ khô và mùi thuốc lá ủ gần nhau là vì thế: cả hai đều là lá đã khô đi và đổi mùi.
Coumarin nằm trong danh sách chất dễ gây dị ứng của EU. Nếu nồng độ trong sản phẩm vượt ngưỡng quy định, tên coumarin phải được ghi trên nhãn.
Thuốc lá và khói
Một số nước hoa đặt nốt thuốc lá cạnh nốt khói, nhưng đó là hai phần khác nhau. Mùi khói đến từ nhóm phenol như guaiacol và creosol, sinh ra khi gỗ và lá cháy thiếu oxy. Mục khói rơm mô tả nhóm này. Khi một bảng nốt ghi "tobacco" mà không ghi "smoke", gần như chắc chắn nó nói về lá chưa đốt.
Tự ngửi
Một bài tập nhỏ nếu bạn có hạt tonka hoặc một lọ coumarin pha loãng:
- Ngửi một nhúm thuốc lào sợi hoặc thuốc tẩu chưa đốt. Ghi lại ba chữ.
- Ngửi hạt tonka đã cạo vỏ, hoặc giấy thử coumarin.
- Ngửi lại thuốc lào. Phần lớn người thử nhận ra nét cỏ khô ngọt mà lần đầu họ không gọi tên được.
Điều bài tập này cho thấy: nốt "tobacco" trong nước hoa không phải bắt chước lá thuốc, mà là chọn ra phần ngọt, phần cỏ khô và phần mật của lá ủ, rồi bỏ đi phần gắt.
Nguồn
- Ohloff G., Pickenhagen W., Kraft P. (2012). Scent and Chemistry: The Molecular World of Odors. Verlag Helvetica Chimica Acta, Wiley-VCH.
- Quy định (EC) 1223/2009 về mỹ phẩm, Phụ lục III: coumarin trong danh sách chất gây dị ứng phải ghi nhãn khi vượt ngưỡng.