Một chiếc xe đỗ ngoài nắng có thể nóng quá 60 °C trong cabin. Với tinh dầu, đó là một môi trường khắc nghiệt: nhiệt đẩy nhanh ba quá trình cùng lúc — bay hơi, oxy hoá, và tác động lên nhựa nội thất. Chọn tinh dầu cho xe vì thế không chỉ là chọn mùi mình thích.
Bay hơi: chất nhẹ đi trước
Điểm sôi của một chất cho biết nó rời khỏi gỗ nhanh hay chậm. Trong cùng một điều kiện, chất sôi thấp bay đi trước.
| Chất | Có nhiều trong | Điểm sôi (°C) |
|---|---|---|
| α-Pinene | thông, hương thảo | 155 |
| Limonene | vỏ cam, vỏ chanh | 176 |
| 1,8-Cineole | khuynh diệp, tràm | 176 |
| Linalool | oải hương | 198 |
| Geranial | sả chanh | 229 |
| Eugenol | đinh hương | 254 |
| Cedrol | tuyết tùng Virginia | 273 |
| Patchoulol | hoắc hương | 287 |
| α-Santalol | đàn hương | 301 |
Ở 60 °C không chất nào trong bảng sôi. Nhưng áp suất hơi của mọi chất tăng nhanh theo nhiệt độ, nên khoảng cách giữa đầu bảng và cuối bảng càng rõ khi xe nóng. Một tinh dầu cam treo trong xe nắng sẽ mất nét đặc trưng sớm hơn nhiều so với tuyết tùng hay hoắc hương. Không có gì sai với dầu cam — nó vốn là mùi để tắt nhanh.
Oxy hoá: nhiệt làm dầu già nhanh
Tinh dầu không hỏng vì vi khuẩn mà vì oxy; bài về hạn dùng nói kỹ điều này. Nhiệt và ánh sáng đẩy nhanh quá trình ấy.
Limonene là ví dụ rõ nhất. Khi bị oxy hoá, nó tạo ra các hydroperoxide là chất gây dị ứng da mạnh hơn nhiều so với limonene ban đầu. Trong một thanh gỗ treo sau kính lái, dầu tiếp xúc với không khí trên cả bề mặt và nhận nắng trực tiếp, nên dầu nhóm cam chanh già đi nhanh hơn hẳn so với khi nằm trong chai đậy kín. Đó là thêm một lý do để rửa tay sau khi làm mới mùi cho thanh gỗ.
Nhựa nội thất: một dung môi tự nhiên
Limonene là một dung môi thực thụ: nó hoà tan được polystyrene, và tính chất ấy được dùng để tái chế xốp polystyrene. Nhựa nội thất ô tô thường là ABS, PP, PVC và PU. Một vết dầu cam để lâu trên bề mặt nóng có thể làm nhựa mờ, mềm đi hoặc để lại vết. Dầu gỗ và dầu nhựa thơm ít tính dung môi hơn, nhưng vẫn để lại vết dầu.
Quy tắc đơn giản: không để tinh dầu nào chạm trực tiếp vào nội thất. Đó cũng là lý do thanh gỗ của chúng tôi được treo, không đặt.
Dễ cháy
Limonene có điểm chớp cháy khoảng 48 °C — thấp hơn nhiệt độ cabin trong một ngày nắng. Điểm chớp cháy không có nghĩa là tự bốc cháy; nhiệt độ tự bốc cháy của limonene cao hơn 200 °C. Nó có nghĩa là hơi dầu có thể bắt lửa khi gặp tia lửa. Trong xe, điều này chỉ đáng lo khi có lửa trần: bật lửa, thuốc lá.
Vậy chọn gì cho xe
- Làm nền bằng dầu gỗ và nhựa thơm — tuyết tùng Virginia, hoắc hương, đàn hương, cỏ hương bài. Các chất chính của chúng sôi trên 250 °C, nên bền hơn trong xe nóng.
- Dùng cam chanh, bạc hà như nốt đầu, với tỉ lệ nhỏ, và chấp nhận rằng chúng tắt sớm.
- Thay thanh gỗ khi mùi đổi, không chỉ khi mùi nhạt. Một mùi gắt, chua hoặc khác hẳn lúc đầu là dấu hiệu dầu đã bị oxy hoá.
Đó là hướng chúng tôi chọn khi phối dầu cho gỗ thơm treo xe ô tô: nền gỗ bền nhiệt, nốt đầu nhẹ, và đường cong toả hương đo ở cả 40 °C lẫn 60 °C trước khi bán.