Trong bài Phần Một về vỏ chanh và lá chanh, chúng ta đã thấy hai bộ phận của một chi cây cho hai mùi khác hẳn.
Bài này mở rộng nguyên tắc ấy và đưa nó tới kết luận cuối cùng.
Năm bộ phận, năm hoá học
Cây không tổng hợp một loại tinh dầu rồi phân phát đều khắp. Mỗi mô có chức năng riêng và tích luỹ nhóm chất riêng phục vụ chức năng đó.
Vỏ quả chứa tinh dầu trong túi sát bề mặt, chủ yếu là monoterpene nhẹ. Chức năng là xua côn trùng và chống nấm. Kết quả: mùi sáng, bay nhanh.
Lá tích luỹ chất phòng vệ được giải phóng khi mô bị phá. Kết quả: mùi xanh, xuất hiện khi vò.
Hoa tích luỹ chất dẫn dụ, thường là phân tử nặng hơn để bền trong không khí và ở lại lâu trên bề mặt. Kết quả: mùi ngọt, thuộc tầng giữa hoặc cuối.
Rễ tích luỹ sesquiterpene rất nặng. Kết quả: mùi đất, gần như không bay, như hương bài.
Hạt tích luỹ chất bảo vệ phôi và dự trữ. Kết quả: thường khác hẳn lá của cùng cây — hạt mùi rang ngọt và có cam trong khi lá mùi xanh và hăng.
Ba cặp đáng ngửi liên tiếp
Vỏ quế và lá quế. Vỏ giàu cinnamaldehyde nên ngọt và nóng; lá giàu eugenol nên nghiêng hẳn về đinh hương.
Vỏ bưởi, lá bưởi và hoa bưởi. Ba bộ phận của một cây, ba họ mùi khác nhau trong hệ phân loại của chúng tôi.
Hạt mùi rang và rau mùi. Hai bộ phận, hai họ, và chúng thậm chí không chia sẻ nhóm chất chủ đạo.
Hệ quả thực dụng
Không có gì gọi là tinh dầu của một cây. Chỉ có tinh dầu của một bộ phận.
Một nhãn ghi tinh dầu quế mà không nói vỏ hay lá là một nhãn chưa hoàn chỉnh, và hai loại chênh nhau đáng kể về giá. Trên thị trường Việt Nam không ít chai ghi tinh dầu quế thực chất là tinh dầu lá — thứ rẻ hơn nhiều vì lá là phụ phẩm của việc khai thác vỏ.
Điều này kiểm tra được ngay bằng một bản phân tích: eugenol chiếm ưu thế thì đó là lá, cinnamaldehyde chiếm ưu thế thì đó là vỏ. Không cần tranh cãi, chỉ cần đọc.